Door Stefan Van Rompaey Bedrijven 30-10-2018

Wat is het afschakelplan? En wat betekent het voor mijn bedrijf?

Het afschakelplan is een noodmaatregel van de overheid. Zij kunnen die activeren bij een onafwendbaar stroomtekort. Het is een laatste redmiddel wanneer alle andere middelen niet volstaan om een black-out te voorkomen.

Hoe kan het tot een afschakeling komen?

Het is noodzakelijk dat op elk moment vraag en aanbod van stroom zo goed mogelijk op elkaar afgestemd zijn. Zo blijft de spanning en frequentie van het net stabiel blijven. Dit zorgt voor een goede werking van het elektriciteitsnet.

Het net kan flink uit evenwicht geraken. Zowel bij een stroomtekort als bij een stroomoverschot. Als dat gebeurt, schakelt het zich uit voorzorg uit. Hele gebieden (zelfs heel België) kunnen zo plots zonder stroom komen te zitten. Dan spreken wij van een black-out.

De verantwoordelijkheid om het net in evenwicht te houden ligt bij Elia. Zij zijn de beheerder van het transportnet (hoogspanningslijnen) in ons land. Elia kan in samenwerking met de stroomproducten, bepaalde industriële afnemers en de distributienetbedrijven verschillende maatregelen nemen.

Bij een stroomoverschot

Bijvoorbeeld wanneer er in de zomer een overaanbod is van zonnestroom en windenergie. Dan kan Elia bepaalde centrales op een lager pitje zetten of zelfs uitschakelen. Of ze perken de productie van windmolenparken in door windmolens ‘uit de wind’ te laten zetten. Daarnaast kan Elia een grote industriële afnemers vragen om de productie op te drijven.

Bij een stroomschaarste

Elia kan de productie van sommige elektriciteitscentrales opdrijven, (gasgestookte) reservecentrales opstarten, aan bepaalde industriële verbruikers vragen om minder te verbruiken of stroom invoeren uit het buitenland.

Bij een dreigend stroomtekort

Indien Elia’s mogelijkheden uitgeput zijn, kunnen ze de hulp inroepen van de overheid. Deze kan dan in overleg met het federaal Crisiscentrum verschillende maatregelen nemen om het stroomverbruik te verlagen. Denk maar aan het grote publiek sensibiliseren om het stroomverbruik te beperken tijdens de ochtend en avondpiek, de wegverlichting uitschakelen in bepaalde regio’s, grote evenementen die veel stroom verbruiken afgelasten, …

De regering zal pas als laatste redmiddel beslissen om het afschakelplan in werking te stellen. Dus wanneer al deze preventieve maatregelen een ernstig stroomtekort niet meer kunnen voorkomen.

Welk risico loopt mijn bedrijf om afgeschakeld te worden?

Een afschakeling houdt in dat een aantal wel bepaalde zones in het land gedurende enkele uren gecontroleerd afgesneden wordt van het net. Hoe hoog het risico van een afschakeling is voor uw bedrijf, is afhankelijk van de schijf waarin uw onderneming zich bevindt (zie afbeelding).

Elia heeft België namelijk opgedeeld in acht afschakelbare schijven. Deze zijn genummerd van 8 naar 1. Bedrijven die in géén van deze schijven vallen, lopen in principe geen risico voor een geplande afschakeling.

afschakelplan regio
bron: VRT NWS

De acht schijven lijken overeen te komen met de gemeentegrenzen. Maar dat is niet helemaal zo. Een gemeente of zelfs een straat kan worden bevoorraad door verschillende stroomcabines uit verschillende schijven. De toestand kan bovendien wijzigen onder invloed van bijvoorbeeld werken op het distributienetwerk.

Hebt u een stroomcabine op uw bedrijf (hoogspanning –of middenspanning)? Dan kan die deel uitmaken van een andere schijf in vergelijking met de omliggende bedrijven en woningen. Raadpleeg uw distributienetbeheerder voor meer informatie.

In principe wordt slechts één schijf afgeschakeld. Als het tekort te groot wordt, kunnen er meerdere schijven afgeschakeld worden. Dit gaat in dalende volgorde. Na schijf acht volgt schijf zeven en zo verder tot en met schijf twee. Schijf één kan in principe niet handmatig afgeschakeld worden. Ze bevat zones die enkel ‘automatisch’ afgeschakeld kunnen worden bij een acuut incident op het net, om te vermijden dat het Belgische of zelfs Europese elektriciteitsnet in gevaar komt.

Hoe kan ik weten in welke schijf mijn bedrijf zich bevindt?

Of uw bedrijf opgenomen is in het afschakelplan, kunt u checken op de website van uw distributienetbeheerder:

In Vlaanderen :

In Wallonië:

In Brussel:

Het Brusselse Gewest blijft grotendeels buiten schot van het afschakelplan, op enkele straten in Ukkel na.

Weet u niet meteen wie uw distributienetbeheerder is? Op de website van de VREG (Vlaanderen) en de CWaPE (Wallonië) kunt u makkelijk terugvinden door welke netbeheerder u bent aangesloten. U vindt deze informatie ook terug op uw Eneco-factuur.

Goed om weten: als uw bedrijf zich in een afschakelbare zone bevindt, wil dat niet noodzakelijk zeggen dat u ook daadwerkelijk zonder stroom gezet zult worden. Veel hangt af van de manier waarop de netten op dat moment geschakeld zijn. En of de stroomcabine waarmee u verbonden bent wel of niet in dienst blijft.

Hoe verloopt een afschakeling?

Indien er een onafwendbaar tekort dreigt, zijn het de ministers van Energie en Economie die beslissen om tot afschakeling over te gaan. Dit doen ze in overleg met Elia en het Crisiscentrum.

Zij communiceren dit daags voordien. Ze geven aan welke schijf of schijven afgeschakeld moeten worden om een algemene black-out te vermijden. Zo kunnen de getroffen gezinnen en bedrijven de nodige voorzorgen nemen om de afschakeling goed door te komen.

Een afschakeling gebeurt steeds in vier stappen:

Stap 1

Elia onderbreekt welbepaalde koppelingen (transformatorstations) tussen het transportnet en het distributienet. Zij informeert de distributienetbeheerders over de schijf of schijven die zij moeten afschakelen.

Stap 2

De distributienetbeheerders schakelen alle afnemers in de getroffen schijven af. Met uitzondering van de prioritaire klanten. Prioritaire klanten zijn ziekenhuizen, telefooncentrales van de hulpdiensten en de eigen posten van de netbeheerders.

Stap 3

Elia herstelt de koppelingen. Er wordt nu enkel nog stroom geleverd aan de prioritaire afnemers.

Stap 4

Zodra er opnieuw voldoende stroom is, schakelen de netbeheerders één voor één de getroffen zones opnieuw in.

Meer weten? Bekijk dit kort filmpje van Synergrid, de Belgische Federatie van Netbeheerders.

Wanneer is het risico op een afschakeling het grootst?

De kans op een stroomtekort is het grootste in de donkere wintermaanden (van november tot maart). Dan wordt namelijk het meeste stroom verbruikt. Als op dat ogenblik ook de productie beperkt is, ontstaat er mogelijk een stroomtekort. Bijvoorbeeld wegens het stilliggen van een enkele grote centrales voor onderhoud of herstelling.

Het grootste risico bestaat op werkdagen tijdens de momenten van piekverbruik ‘s ochtends en vooral  ‘s avonds, tussen 17 uur en 20 uur. Het openbaar vervoer draait dan op volle toeren, vele winkels zijn nog open en de meeste gezinnen gaan na het werk thuis aan de slag.

Een afschakeling zal uiteraard zo kort mogelijk worden gehouden. Zodra er opnieuw genoeg vermogen is voor de geschatte vraag, kunnen uitgeschakelde zones stap voor stap opnieuw worden ingeschakeld. De verwachting is dat een afschakeling 3 tot 4 uur kan duren.

In uitzonderlijke omstandigheden kunnen de onderbrekingen ook op andere momenten plaatsvinden en langer duren.

Hoe blijf ik op de hoogte?

Elia volgt de evolutie van vraag en aanbod van stroom op de voet. Zij houden daarbij onder andere rekening met de weersvoorspellingen. Dreigt er een stroomtekort, dan krijgt u een week vooraf een eerste waarschuwing via verschillende kanalen, waaronder de media. Als er effectief moet worden afgeschakeld, dan bevestigt de overheid dit één dag vooraf via alle mogelijke kanalen en de media.

Op www.elektriciteit-in-evenwicht.be kunt u op elk moment de toestand van het elektriciteitsnet bekijken. Of download de Elia 4cast app (Apple store & Google Play). Hiermee krijgt u waarschuwingen op uw smartphone of tablet.

Ontvangt u graag een speciale editie van onze nieuwbrief zodra er een afschakelingsrisico ontstaat? Laat hier uw gegevens achter

Meer weten?

Bekijk onze veelgestelde vragen of raadpleeg de website van de FOD Economie.